UNCTAD: Borç faizleri kalkınmayı geriletiyor
UNCTAD'ın yayımladığı 'Borç Dünyası' raporuna göre, 51 gelişmekte olan ülkede kamu borcu faiz ödemeleri artık sağlık ve eğitim harcamalarını geride bırakıyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) hazırladığı 'Borç Dünyası' (World of Debt) raporuna göre, dünya genelinde 3,7 milyar insanın yaşadığı 51 gelişmekte olan ülkede kamu borcuna ilişkin faiz ödemeleri, devletlerin sağlık veya eğitim harcamalarını geride bıraktı. Rapor, artan borçlanma maliyetlerinin bu ülkelerin kamu maliyesi üzerindeki baskıyı ağırlaştırdığını ve temel kalkınma önceliklerine ayrılan kaynakları ciddi şekilde kısıtladığını vurguladı.
Gelişmekte olan ülkeler, 2025 yılında kamu borcu için yaklaşık 1 trilyon dolar net faiz ödemesi gerçekleştirdi. Bu tutar, 2010 yılındaki seviyenin neredeyse üç katına denk geliyor. Rapora göre, borçlanma maliyetlerindeki bu yükselişe karşı atılması gereken adımlardan biri 'Borçlular Platformu'nun etkinleştirilmesi.
Faiz ödemeleri yeni kredileri geride bıraktı
UNCTAD raporuna göre 2022 yılından bu yana dış kamu borcu faiz ödemeleri, gelişmekte olan ülkelere sağlanan net yeni kredi miktarını aşıyor. Bu durum, dış borçlanmanın artık kalkınma için ek bir kaynak yaratmadığını, aksine ülkeleri daha yüksek maliyetli yerli borçlanmaya ittiğini ortaya koyuyor.
Raporda bu tabloya ilişkin şu ifadeler kullanıldı: "Borç, ülkelerin geleceğine yatırım yapmasına yardımcı olmalıdır. Ancak birçok gelişmekte olan ülkede, dış borç servisi şu anda yeni kaynak girişlerini aşmaktadır."
Küresel borç stoku 111 trilyon dolara ulaştı
Küresel kamu borcu, 2010 yılındaki 49 trilyon dolar seviyesinden 2025 yılında 111 trilyon dolara yükseldi. Toplam borç stokunun üçte ikisinden fazlası gelişmiş ekonomilere ait olsa da, borç artış hızı gelişmekte olan ülkelerde çok daha agresif seyrediyor.
Gelişmekte olan ülkeler kamu borçlarında ortalama yüzde 5,2 faiz oranıyla karşı karşıya kalırken, bu oran gelişmiş ülkelerde yüzde 2,2 seviyesinde kalıyor. Bu eşitsizlik nedeniyle gelişmekte olan ülkelerin faiz ödemeleri, 2010'daki 363 milyar dolardan 2025'te yaklaşık 1 trilyon dolara yükseldi.
Tasarruf, 1,6 milyar çocuğun beslenmesini karşılayabilir
Gelişmekte olan ülkeler ile gelişmiş ekonomiler arasındaki borçlanma maliyeti farkının kapatılması halinde, gelişmekte olan ülkelerin yılda 500 milyar dolar tasarruf edebileceği öngörülüyor. Bu tutarla her yıl yaklaşık 1,3 milyon temel sağlık merkezi finanse edilebilecek ya da 1,6 milyar çocuğun yıllık asgari çeşitlilikte beslenme ihtiyacı karşılanabilecek.
UNCTAD raporunda krizin aşılması için küresel düzeyde resmi kalkınma yardımlarındaki düşüşün tersine çevrilmesi, çok taraflı ve bölgesel kalkınma bankalarının kredi hacimlerinin genişletilmesi ve teknik yardımların artırılması önerildi. Ulusal düzeyde ise makroekonomik yönetimin güçlendirilmesi, borç portföy yapılarının iyileştirilmesi ve yenilikçi finansal araçların yaygınlaştırılması çağrısı yapıldı.
Gözler Bangkok'taki zirvede
UNCTAD'ın sekretarya desteğini yürüttüğü ve borçlu ülkelerin sesini küresel ölçekte duyurmayı amaçlayan Borçlular Platformu, IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları kapsamında 12 Ekim'de Bangkok'ta bakanlar düzeyindeki yönetim kurulu ile ilk kez bir araya gelecek. Toplantıyla birlikte platformun tam operasyonel aşamaya geçmesi, ülkeler arası bilgi paylaşımı ile kapasite geliştirme süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.
