Feti Yıldız'dan seçimlerin tarihsel gelişimine dair açıklama

MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, "Meraklısına notlar" başlığıyla yaptığı açıklamada, Türkiye'deki seçimlerde uygulanan 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Kanunu ile dünyada ve Osmanlı Türk Devleti'nde seçimlerin tarihsel gelişimine ilişkin kapsamlı bilgiler sundu.

298 Sayılı Kanun'un Kapsamı

Yıldız, Cumhurbaşkanı, milletvekili, belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği ve muhtarlık seçimleri ile Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halk oyuna sunulmasında 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Kanunu hükümlerinin uygulandığını belirtti.

Dünyada Seçim Tarihinden Kesitler

Açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri'nde anayasanın kabulünün ardından 1789'da ilk modern başkanlık seçiminin yapıldığı, bu dönemde oy hakkının mülk sahibi beyaz erkeklerle sınırlı olduğu ifade edildi. Fransız Devrimi ile birlikte "ulusal egemenlik" kavramının doğduğu ve 1789 yılında seçimlerin halkın iradesini yansıtmanın meşru yolu haline geldiği aktarıldı.

İngiltere'de 1832, 1867 ve 1884 yıllarında yapılan reformlarla oy hakkının kademeli olarak işçi sınıfına ve mülksüz erkeklere de tanındığı belirtildi. Yıldız'ın açıklamasına göre, Batı dünyasında herkesin eşit oy hakkına sahip olması ancak 20. yüzyılda tamamlanabildi.

Dünyada kadınlara oy hakkı tanıyan ilk Batılı ülkelerden birinin 1906'da Finlandiya olduğu belirtilen açıklamada, İngiltere'nin 1928, ABD'nin 1920 ve Fransa'nın 1944 yıllarında kadınlara oy hakkı tanıdığı kaydedildi. ABD'de siyahların oy kullanmasının önündeki fiili ve yasal engellerin ancak 1965 tarihli "oy hakkı yasası" ile kaldırıldığı ifade edildi.

Osmanlı Türk Devleti'nde Seçim Sistemi

Osmanlı Türk Devleti'nde seçimlerin 1876 Kânûn-ı Esâsî ile birlikte yapılmaya başlandığı belirtildi. Seçimlerin yapılma şekli ile sayım ve döküm gibi usul işlemleri için "Talimat-ı Muvakkate" adıyla geçici bir kanun hükmünde kararname çıkarıldığı aktarıldı.

Bu kararnameye göre yapılan seçim sonucu belirlenen 80 Müslüman ve 50 gayrimüslim milletvekilinden oluşan ilk Parlamento, 19 Mart 1877 tarihinde Padişah'ın huzurunda ilk oturumunu yaptı. Yıldız, Osmanlı Türk Devleti'nde uygulanan seçim sisteminin iki aşamalı bir sistem olduğunu ve bu sistemin Türkiye Cumhuriyeti'nde 1946 yılına kadar kesintiye uğramadan kullanıldığını belirtti.

Açıklamada ayrıca, 1921 Anayasası'ndaki eksikliklerin Kanun-i Esasi hükümleri ile tamamlanmasının "devlet-i ebed müddet" idealinin sisteme doğrudan yansıması olduğu ifade edildi.