Özbekistan’dan Ortak Türk Alfabesine Doğru Tarihi Adım: Mirziyoyev Yeni Özbek Alfabesi Kanununu İmzaladı

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Latin alfabesine dayalı Özbek alfabesinin yeniden düzenlenmesini öngören kanunu imzaladı. Düzenlemeyle Özbek alfabesinin, Türkiye başta olmak üzere Latin alfabesi kullanan Türk dünyasındaki alfabelerle benzerliğinin artırılması amaçlanıyor.

İmzayı, Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva, 21 Ekim Özbek Dili Bayramı dolayısıyla yaptığı açıklamada duyurdu. Mirziyoyeva, Telegram hesabından paylaştığı mesajda alfabenin iyileştirilmesine yönelik düzenlemenin yıllardır tartışıldığını, ancak bir türlü sonuca bağlanamadığını belirtti.

"Nihayet, uzun yıllardır süregelen tarihi bir hata düzeltildi. Bugün Cumhurbaşkanımız, Latin alfabesine dayalı Özbek alfabesinin iyileştirilmesine ilişkin kanunu imzaladı. Elbette değişimler kolay olmayacaktır; bazı kişilerde itirazlara veya endişelere yol açması da doğaldır. Ancak inanın, yazı sistemimizdeki zorlukları ortadan kaldırmak ve dilimizin dijital dünyadaki konumunu güçlendirmek için başka bir yol yoktu."

Mevcut belgeler geçerliliğini koruyacak

Mirziyoyeva, düzenleme kapsamında mevcut belgelerin, ulusal para biriminin ve menkul kıymetlerin geçerliliğini koruyacağını bildirdi. Ders kitapları, tabelalar ve yönlendirme levhaları ise kullanım ömürleri sona erdikçe aşamalı olarak yenilenecek. Böylece değişikliğin yaratacağı maliyetlerin en düşük düzeyde tutulması hedefleniyor.

Yeni alfabe 28 harften oluşacak

Özbekistan Senatosu, 10 Eylül'de toplanan 19. Genel Kurul'da, 7 Temmuz'da Yasama Meclisi'nde kabul edilip Senato'ya gönderilen kanun tasarısını onaylamıştı.

Kanuna göre mevcut Özbek alfabesindeki 26 harf ve 3 harf birleşiminin yerini, 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşan yeni alfabe alacak. Bu kapsamda şu değişiklikler yapılacak:

• Bugün "o‘" olarak yazılan harf "ö" olacak.
• "g‘" yerine "ğ" kullanılacak.
• "sh" birleşimi "ş" olacak.
• "ch" birleşimi "ç" olacak.
• "ng" harf birleşimi alfabenin kapsamından çıkarılacak.

Özbekistan'ın Latin alfabesine geçiş süreci

Özbekistan, Sovyetler Birliği döneminde 1929-1940 yılları arasında Latin alfabesini, 1940'tan itibaren ise Kiril alfabesini kullandı. Bağımsızlığın ardından 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişe ilişkin kanun kabul edildi.

1993'te kabul edilen alfabe, 1995'te yapılan değişiklikle yeniden düzenlendi. Bu düzenlemeyle "ş", "ç", "ö" ve "ğ" harflerinin yerine "sh", "ch", "o‘" ve "g‘" birleşimleri kullanılmaya başlandı.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in 2021'de imzaladığı kararla, Latin alfabesine tamamen geçiş hedefi doğrultusunda çalışmalar hızlandırıldı. Bu süreçte Özbek alfabesinin Türk dünyasında kullanılan alfabelerle uyumlu hâle getirilmesi de gündeme geldi. Yeni kanunun imzalanmasıyla Özbekistan'da Latin alfabesinin geliştirilmesi ve Türk dünyasıyla yazı sistemi bakımından uyumun artırılması sürecinde yeni bir aşamaya geçildi.