Göçmen kuş türlerinin yüzde 45'i azalıyor

Dünya genelindeki göçmen kuş türlerinin neredeyse yarısı sayısal olarak gerilerken, bu türlerin bir bölümü de doğrudan yok olma tehdidiyle karşı karşıya. BirdLife International tarafından dört yılda bir hazırlanan Dünya Kuşlarının Durumu raporunun yeni sayısı, ilk kez tamamen göçmen kuşlara ve bu kuşların bağlı olduğu göç yollarına odaklandı.

Rapora göre dünya genelinde 1843 göçmen kuş türü bulunuyor. Bu türlerin yüzde 45'inin popülasyonunda azalma görülüyor, yüzde 11'i ise neslinin tükenmesi tehdidiyle karşı karşıya; bu oran yaklaşık her 9 türden birine karşılık geliyor.

Deniz ve kıyı kuşları en riskli grupta

Denizel yaşam alanlarını, ormanları ve kıyı sulak alanlarını kullanan türlerin durumu özellikle kötü seyrediyor. Göçmen kıyı kuşu türlerinin yüzde 54'ünün popülasyonu azalırken, deniz göç yollarındaki deniz kuşu türlerinin yüzde 42'sinin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu belirtildi.

Son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği doğrulandı veya tükenmiş olabileceği değerlendirildi. Bu türlerden 3'ünün neslinin tükendiği kesinleşirken, 4'ü Kritik Tehlikede-Muhtemelen Tükenmiş (CR-PE) kategorisinde yer alıyor. Söz konusu 7 türden biri dışında tamamının Amerika kıtalarında yaşadığı, aralarında 2025 yılında küresel ölçekte neslinin tükendiği kesinleşen ince gagalı kervançulluğunun da bulunduğu kaydedildi.

Dünya genelinde dört büyük göç yolu sistemi

Kara ve su kuşları için 4 büyük göç yolu sistemi, deniz kuşları için ise 6 göç yolu belirlendi. Bu sistemler arasında Amerikalar Göç Yolu Sistemi, Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi, Orta Asya Göç Yolu ve Doğu Asya-Avustralasya Göç Yolu bulunuyor. Deniz kuşları için ise Pasifik Okyanusu, Atlantik Okyanusu, Kuzey Hint Okyanusu, Doğu Hint Okyanusu, Batı Pasifik Okyanusu ve Güney Okyanusu göç yolları belirlendi. Bu rotalar, okyanusların ve kıtaların tamamına yayılarak dünyadaki bütün ülkeleri birbirine bağlıyor.

Azalmanın başlıca nedeni insan faaliyetleri

Rapora göre göçmen kuşlardaki azalmanın nedenleri büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklanıyor. Tehdit altındaki türlerden 139'unu istilacı yabancı türler ve hastalıklar, 103'ünü tarım, 103'ünü iklim değişikliği, 99'unu avcılık ve yakalama, 96'sını kirlilik, 71'ini kentsel gelişim, 65'ini insan kaynaklı rahatsızlık, 62'sini balıkçılık, 55'ini enerji altyapısı ve 39'unu ağaç kesimi etkiliyor. Göçmen türlerin büyük bölümünün göç yolları boyunca birden fazla tehditle karşı karşıya kaldığı, bunun da göç sırasında kümülatif etkilere ve yüksek ölümlere yol açtığı belirtildi.

Gerçek anlamda durumundaki iyileşme nedeniyle 34 göçmen kuş türü daha düşük yok olma riski kategorisine geçerken, durumundaki kötüleşme nedeniyle 102 tür daha yüksek riskli kategoriye geçti. Raporda, dünya genelinde 120 BirdLife ortağının göçmen kuşların korunması için çalıştığı, kritik alanların korunması, yaşam alanlarının yeniden oluşturulması, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi, yasa dışı öldürmenin önlenmesi ile tehdit altındaki türlere yönelik kurtarma çalışmalarının gerekli koruma önlemleri arasında sayıldığı kaydedildi.