AB'nin 'Made in EU' planı Türkiye'yi tedirgin ediyor

Avrupa Birliği'nin Çin'e karşı yerli üretimi güçlendirmek amacıyla hazırladığı Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act), Türkiye ve İngiltere gibi AB dışındaki ülkelerin otomotiv zincirindeki konumunu belirsizliğe sürükledi. AB üyeleri ile tek pazar kapsamındaki İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç düzenlemeye otomatik dahil olurken, Türkiye ve İngiltere'nin hangi şartlarla kapsama alınacağı henüz netleşmedi.

İngiltere de kapsam dışı kalmaktan endişeli

İngiltere'nin yeni Başbakanı Andy Burnham, ülkesinin AB tarafından güvenilir ortak olarak görülmesi gerektiğini belirterek, aksi halde İngiliz otomotiv sektörünün olumsuz etkilenebileceği uyarısında bulundu. İngiliz otomotiv üreticileri birliği SMMT ise AB ile İngiltere arasındaki otomotiv ticaretinin yıllık yaklaşık 80 milyar euro seviyesinde olduğunu hatırlatarak mevcut üretim zincirlerinin korunması gerektiğini vurguladı.

Tartışma, Çin elektrikli araçları üzerinden yeni bir pazarlık başlığına da dönüştü. Brüksel, İngiltere'nin 'Made in Europe' politikasından yararlanabilmesi için Çin'e yönelik ticaret politikasını AB ile uyumlu hale getirmesini istiyor. AB, Çin'den ithal edilen elektrikli otomobillere üreticiye göre yüzde 7 ile yüzde 35 arasında ek vergi uygularken, İngiltere'de halen standart yüzde 10 gümrük vergisi bulunuyor. Çin üretimi araçların İngiltere'deki yeni otomobil pazarındaki payının yaklaşık yüzde 16'ya ulaşması, Londra'nın kararını daha kritik hale getiriyor.

Yeni düzenleme neleri kapsıyor

Avrupa Komisyonu'nun açıkladığı yasa, Avrupa'daki üretim kapasitesini güçlendirmeyi ve özellikle Çin merkezli tedarik zincirlerine bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Düzenleme kapsamında kamu alımları ve devlet destekleri yoluyla satın alınan ürünlerde yerel üretim ve düşük karbon şartları getirilmesi planlanıyor. Elektrikli araçlar, bataryalar, çelik, alüminyum, hidrojen teknolojileri, güneş ve rüzgar enerjisi gibi stratejik sektörler düzenlemenin kapsamına giriyor. Elektrikli araçlarda kamu alımlarında tercih edilecek modellerin AB içindeki fabrikalardan çıkması ve batarya dışındaki parçalarının yüzde 70'inin Avrupa üretimi olması şartı öngörülüyor.

Türkiye'nin Avrupa'daki payı büyük

Üretiminin yüzde 60'ını Avrupa'ya ihraç eden Türk otomotiv sektörü, Avrupa üretim ekosisteminin önemli parçalarından biri konumunda. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Başkanı Cengiz Eroldu, Türkiye'nin AB ile Gümrük Birliği ilişkisi ve yıllardır oluşan üretim entegrasyonu sayesinde Avrupa otomotiv sanayisinin önemli bir tamamlayıcısı olduğunu belirtmişti. Eroldu, 'Hem kamu hem de özel sektör nezdinde bu taslağın Türkiye'nin Avrupa ile olan entegrasyonunu devam ettirecek şekilde olması için çalışıyoruz. Türkiye bugün hafif ticari araçlarda ve otobüste Avrupa'daki en büyük üretici. Avrupa'daki otomobil pazarının tamamlayıcı bir ülkesiyiz. Bu ilişki daha da güçlenerek devam etmeli. Avrupa Birliği'nin bu konuyu muhakkak düzeltmesi lazım' ifadelerini kullanmıştı.

Eroldu ayrıca yeni kuralların tedarik zincirlerini bozmayacak şekilde şekillenmesinin önem taşıdığını dile getirerek, Avrupa'yı Çin rekabetine karşı birlikte hareket etmeye çağırmıştı. Yeni düzenlemenin yarattığı belirsizlik nedeniyle sektör temsilcileri Brüksel temaslarını artırdı. OSD, Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) ve Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) yönetimlerinin hazır bulunduğu bir heyet, Temmuz ayı sonunda Brüksel'de Avrupa Parlamentosu temsilcileri, iş dünyası çatı kuruluşları ve OEM temsilcileriyle görüşmeler yaptı. Görüşmelerin ana gündemini Industrial Accelerators Act (IAA) taslağı ve 'Made in EU' yaklaşımı oluşturdu.

Rakamlar Türkiye'nin ağırlığını gösteriyor

Türkiye 2025'te Avrupa'nın 5'inci büyük otomotiv üreticisi olurken, ticari araç üretiminde Avrupa'da 1'inci sırada yer aldı. Türkiye otomotiv sanayisi 2025'te 41,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirirken, bu ihracatın 30,1 milyar doları AB ülkelerine yapıldı. Böylece Türkiye'nin otomotiv ihracatının yaklaşık dörtte üçü Avrupa pazarına yöneldi.

Avrupa Birliği açısından önemli bir çelişki ortaya çıkıyor. Çin karşısında rekabet gücünü korumak isteyen AB, yıllardır kendi üretim ekosisteminin parçası olan Türkiye gibi ülkeleri 'Made in EU' yaklaşımının dışında bırakırsa, hedeflediği tedarik zinciri güvenliğini kendi eliyle zayıflatma riskiyle karşı karşıya kalabilir. OSD Başkanı Cengiz Eroldu'nun ocak ayında yaptığı 'Türkiye'siz bir Avrupa otomotiv sanayisi biraz zor ayakta kalabilir' açıklaması bu belirsizliğin özetini oluşturuyor.